Trashëgimia Kulturore e Paprekshme - Muzika popullore maqedonase në arkivën e Zoran Stalevskit

Muzika popullore, e trashëguar brez pas brezi, është një shprehje e thellë e shpirtit të një kombi – një reflektim i historisë, dhimbjes, dashurisë dhe krenarisë së një populli. Është më shumë se art: është memorie kolektive, është rezistencë kulturore. Dhe në Maqedoninë e Veriut, kjo trashëgimi jeton edhe përmes një njeriu që nuk është muzikant, por që ka ndërtuar një thesar të rrallë dixhital të këngëve popullore: Zoran Stalevski.

Që prej vitit 2005, Zorani nisi të publikojë këngë popullore maqedonase në një blog të thjeshtë, që më pas u shndërrua në platformën Pesna.org – një arkivë online që sot është një nga burimet më të rëndësishme për folklorin muzikor maqedonas.

Për më shumë se 20 vite, ai ka mbledhur, sistemuar dhe ndarë me publikun këngë nga çdo krahinë e Maqedonisë, përfshirë zona ku jetojnë minoritete maqedonase jashtë vendit. Platforma përmban tekste, përkthime, dhe mostra audio, duke e bërë të qasshme për studiues, muzikantë, ansamble folklorike dhe individë të thjeshtë që kërkojnë të rikthejnë kujtimet e fëmijërisë përmes një kënge.

Muzika popullore si formë identiteti

Në një intervistë ekskluzive për webin tonë, Zoran shpjegon se muzika popullore është “rrënja kulturore e një kombi” – një pasqyrë e vlerave, legjendave, shpresave dhe luftërave që i kanë dhënë formë vetëdijes kombëtare. Ai thekson se, edhe pse është një programues profesionist, dashuria për folklorin dhe dëshira për ta ruajtur e shtyu të krijojë një hapësirë të dedikuar për këto këngë, shumë prej të cilave rrezikonin të humbnin përgjithmonë.

Një pasion që kapërcen kufijtë

Pesna.org përdoret nga maqedonas brenda dhe jashtë vendit – nga emigrantë që kërkojnë lidhje me rrënjët, tek muzikantë që kërkojnë frymëzim, tek të rinj që duan të dinë çfarë këndonin gjyshërit e tyre. Një pjesë e rëndësishme e përdoruesve janë të rinj, të cilët e zbulojnë arkivën përmes kërkimeve ose dëshirës për të krijuar projekte të reja artistike të frymëzuara nga tradita.

Një projekt i përbashkët

Edhe pse nuk merr asnjë mbështetje financiare nga shteti apo institucionet, Zoran vlerëson kontributin vullnetar të qindra njerëzve që i kanë dërguar përkthime, audio apo këngë të rralla. Falë tyre, platforma është kthyer në një projekt bashkëpunues global, ku çdo individ kontribuon në ruajtjen e një pasurie të përbashkët.

Folklori dhe brezi i ri

Një nga elementët më shpresëdhënës është ndërthurja e muzikës popullore me artin bashkëkohor. Gjatë qëndrimit në Maqedoni, autorja e këtij reportazhi intervistoi edhe Mia Angelova, një balerinë e re, 18 vjeç, që përfshin elementë të muzikës folklorike në performancat e saj të baletit modern. Kjo qasje bashkëkohore krijon ura të reja për trashëgiminë kulturore dhe e bën atë të afërt edhe për ata që kërkojnë formate të reja shprehjeje.

Ambiciet dhe ëndrrat

Zoran nuk e sheh këtë si një punë me kohë të plotë – ai është CTO në një kompani teknologjie – por është i përkushtuar që Pesna.org të mbetet një platformë e gjallë, që pasurohet vazhdimisht dhe ruan me dinjitet atë që mund të humbë me kohën: këngët e zemrës, të popullit e të kujtesës.

Trashëgimia e paprekshme jeton përmes njerëzve si Zoran Stalevski – të cilët, pa zhurmë, pa përfitim dhe pa ndërprerje, i japin jetë të kaluarës dhe e bëjnë atë të flasë me të tashmen.
Një thesar që duhet njohur, ndarë dhe mbrojtur.

Faleminderit, Zoran.