Rrëfimi i një të mbijetuari nga Nagasaki
Më 9 gusht 1945, kur bomba atomike ra mbi Nagasakin, isha vetëm 13 vjeç. Shtëpia jonë ndodhej më pak se 3 kilometra nga epiqendra. Çuditërisht, mbijetova. Një derë xhami më ra mbi trup, por nuk u thye.
Fatkeqësisht, të afërmit e mi nuk patën aq fat. Kur unë dhe nëna ime dolëm të kërkonim pjesën tjetër të familjes, pamë tmerrin e pasojave: dy tezet, gjyshi dhe kushëriri im kishin vdekur nga djegiet e rënda. Xhaxhai, i cili kishte dalë për ndihmë, vdiq më vonë nga helmimi prej rrezatimit.
Deri në fund të vitit 1945, vdekjet në Nagasaki ishin rreth 70,000. Në Hiroshima, bomba e hedhur pak ditë më parë kishte marrë 140,000 jetë. Rreth 400,000 njerëz u ekspozuan ndaj këtyre bombave. Më të shumtët ishin civilë – gra, fëmijë dhe të moshuar.
Këtë përvojë e ndava edhe në dhjetor, gjatë ceremonisë së Çmimit Nobel për Paqen, ku pranova çmimin në emër të Nihon Hidankyo. Për më shumë se 70 vjet kemi punuar për të ndërtuar një tabu ndërkombëtare kundër përdorimit të armëve bërthamore, përmes dëshmive të hibakusha – të mbijetuarve si unë – duke treguar botës çfarë bëjnë në të vërtetë këto armë mbi trupin dhe jetën njerëzore.
Kujtimet që nuk shuhen
Yoshie Oka, 14 vjeçe në Hiroshima, ndodhej në një bunker. “Ndërsa po flisja me dikë, pashë një shkëlqim të bardhë verbues,” kujton ajo. U përplas nga shpërthimi, por arriti të dilte jashtë bashkë me një shoqe. “Mjegulla radioaktive e bardhë nuk të linte të shihje as 10 metra përpara,” thotë ajo.
Setsuko Thurlow, një tjetër e mbijetuar nga Hiroshima, kujton mijëra nxënës të moshës së saj, të cilët po pastronin rrugët për të shmangur përhapjen e zjarreve. “Të gjithë u zhdukën – u shkrumbuan, u avulluan. Shumë vdiqën brenda ditëve. Gati e gjithë brezi im u fshi nga qyteti.”
Forca shkatërruese që tejkalon çdo imagjinatë
Pas shpërthimit bërthamor, një valë goditëse përhapet me shpejtësi të tmerrshme, duke shkatërruar mushkëritë, dëmtuar veshët dhe shkaktuar gjakderdhje të brendshme. Valët e nxehtësisë shkaktojnë djegie masive dhe zjarre që mbulojnë qytetet në një zjarr të përbindshëm.
Sumiteru Taniguchi, 16 vjeç në Nagasaki, ishte në biçikletë kur ndodhi shpërthimi. “Një shkëlqim i verbueshëm dhe më pas u hodha për tokë. Fëmijët që luanin rreth meje ishin të gjithë të vdekur,” kujton ai. Edhe pse ndodhej më shumë se një milje larg, pësoi djegie të rënda që e lanë të shtrirë në spital për afro katër vjet.
Helmimi i padukshëm që nuk fal
Toru Ikemoto, 7 vjeç, dhe motra e tij Aiko, 9 vjeç, ishin brenda kur ra bomba. Brenda pak ditësh filluan të humbnin flokët, nuk hanin më dhe mishrat e dhëmbëve u gjakosën. Edhe pse e kaluan fazën e parë akute të helmimit nga rrezatimi, të dy vdiqën më pas. Toru ndërroi jetë në moshën 11-vjeçare, Aiko në moshën 13.
Sot bëhen 80 vjet nga bombardimet atomike në Japoni.
Të mbijetuarit tanë po plaken. Dëshmitë e tyre janë thirrje që nuk duhet të zëvendësohen nga harresa apo nga ethet e reja të fuqisë. Armët bërthamore nuk janë thjesht mjete shkatërrimi: ato janë manifestimi më i egër i mohimit të njerëzores.
Është koha ta themi qartë:
80 vjet janë mëse mjaftueshëm.
Asnjë fëmijë, asnjë qytet, asnjë brez tjetër nuk duhet të përjetojë atë që ne kaluam.
Komente