“Në kërkim të kuptimit” i Viktor E. Frankl është një nga ato libra që nuk i lexon vetëm me mendje, por me çdo shtresë të brendshme të qenies. Ai nuk është thjesht një autobiografi e një të mbijetuari të Holokaustit, as vetëm një tekst psikologjik që shpjegon një teori shkencore. Frankl e tejkalon çdo kategori dhe na dorëzon një rrëfim të fuqishëm mbi forcën njerëzore, vuajtjen, shpresën dhe rrugëtimin drejt gjetjes së kuptimit, edhe në situatat ku jeta duket e zhveshur nga çdo kuptim.
Libri nis me përshkrimin tronditës të përvojës së autorit në kampet e përqendrimit nazist. Por Frankl nuk e përdor këtë realitet për të kërkuar mëshirë ose për të ndërtuar dramë—ai e rrëfen me qetësi klinike dhe me një ndershmëri të thellë. Ai tregon si njeriu, i zhveshur nga dinjiteti, nga familja, nga liria dhe nga vetë identiteti, prapë është në gjendje të gjejë brenda vetes një grimcë jete që e mban në këmbë. Ajo grimcë quhet kuptim. Nëse e ke, thotë Frankl, mund t’i përballosh edhe kushtet më çnjerëzore. Nëse e humb, nuk ke më as arsye të mbijetosh.
Rrëfimet e tij për jetën në kamp – dimrat e akullt, urinë, punën e rëndë, vdekjen e përditshme përreth – janë të dhimbshme, por thelbi i tyre është i thellë: edhe në mes të errësirës, njeriu ka një liri të fundit që askush nuk ia merr dot – mënyrën si i përgjigjet vuajtjes. Kjo qasje, e zhvilluar më pas si teori psikologjike, themelon logoterapinë, idenë se njeriu kërkon mbi të gjitha një kuptim në jetë, një “pse” që e mban në këmbë përmes çdo “si”-u.
Frankl, edhe pse i zhytur në realitetin më të tmerrshëm, vëren se dinjiteti njerëzor ka një elasticitet të pabesueshëm. Në kampet e përqendrimit ai pa njerëz që ndanin copën e fundit të bukës, që ngushëllonin shokët, që ruanin një lloj morali të thjeshtë e të pastër, ndonëse ishin të rrethuar nga vdekja dhe mizoria. Për autorin, këto momente të vogla humanizmi ishin prova se njeriu nuk përcaktohet nga rrethanat, por nga zgjedhjet që bën brenda atyre rrethanave.
Në pjesën e dytë të librit, Frankl e shpjegon shkurtimisht logoterapinë – idenë se njeriu ka nevojë të gjejë kuptim në punë, në dashuri, në vuajtje, edhe në humbje. Për të, kuptimi nuk është luks, por një nevojë jetike që i jep drejtim ekzistencës. Ndryshe nga teoritë e tjera të kohës, ai nuk beson se njeriu shtyhet vetëm nga kërkimi i kënaqësisë apo pushtetit. Është kuptimi ai që e mban gjallë.
Pikërisht kjo e bën librin kaq universal dhe të pavdekshëm: sepse nuk i drejtohet vetëm atyre që kanë kaluar trauma të mëdha, por çdo njeriu që, në një moment të jetës, ka ndjerë boshllëk, humbje, frikë, lodhje apo hutim. Frankl tregon se kuptimi nuk zbulohet, por krijohet; nuk jepet gati, por ndërtohet përmes zgjedhjeve të përditshme.
“Në kërkim të kuptimit” është një libër që lexuesi nuk e mbyll kurrë plotësisht. Ai mbetet i hapur brenda mendjes, si një pasqyrë që të shtyn të reflektosh mbi vetveten, mbi mënyrën si i përballon sfidat, mbi kuptimin që i jep dhimbjes dhe të ardhmes. Frankl nuk ofron receta të thjeshta, por një të vërtetë të thellë: edhe në rrethana të pashpresa, njeriu mund të zgjedhë qëndrimin e tij. Dhe në këtë zgjedhje fillon liria e vërtetë.
Ky libër është një nga ato vepra që duhen lexuar të paktën një herë në jetë – jo për të kuptuar Holokaustin, por për të kuptuar veten.
Në fund, Frankl nuk të mëson si të jetosh; ai të tregon se pse ia vlen të jetosh.
Komente