“Një jetë më e pavarur”: Asistentët personalë ndryshojnë realitetin e personave me aftësi të kufizuara në Shqipëri

Jeta në Tiranë për personat me aftësi të kufizuara mbetet një sfidë e përditshme, mes mungesës së rampave dhe kostove të larta të transportit. Por një projekt pilot i zbatuar nga Fondacioni “Së Bashku”, me mbështetjen e UNDP-së dhe financim nga qeveria zvicerane, ka sjellë për 10 muaj një ndryshim të ndjeshëm për disa qytetarë, përmes angazhimit të ndihmësve personalë.

Lëvizje me dinjitet, jo më të varur nga familjarët

Për Kristianën, një grua me aftësi të kufizuara, rrugëtimi për të shkuar në punë ka qenë shpesh i pamundur pa ndihmën e bashkëshortit apo një taksie të kushtueshme. “Dy herë që dola vetëm, përfundova duke ecur në rrugën e makinave. Ishte rrezik,” rrëfen ajo.

E njëjta situatë edhe për Ervisa Kukën, një vajzë me aftësi të kufizuara në shikim, e cila nuk mund të përballojë çdo ditë shpenzimet për transportin. “Shpesh taksisti nuk ndalon aty ku dua dhe më duhet të kërkoj ndihmë,” thotë ajo.

Për të dyja, përfshirja në projektin “Askush të mos mbetet pas” u kthye në një lehtësim të jashtëzakonshëm. Ndihmësit personalë, të cilët nuk janë pjesë e familjes, u dhanë atyre më shumë pavarësi dhe kontroll mbi jetën e përditshme.

Një model që duhet ndjekur nga shteti

Suela Lala, drejtore e Fondacionit “Së Bashku”, thekson se asistenca personale është thelbësore për ndërtimin e një jete të qëndrueshme për personat me aftësi të kufizuara, duke shtuar se “prindërit e moshuar nuk mund të jenë zgjidhja e vetme”.

Sipas saj, pagesat e ulëta aktuale – 8 000 deri në 13 000 lekë – nuk e bëjnë këtë shërbim të qëndrueshëm dhe as nuk lejojnë punësimin e dikujt në mënyrë të rregullt për këtë qëllim.

Nga ana tjetër, Entela Lako nga UNDP thekson se ky projekt pilot shërben si model konkret për të ndërtuar politika gjithëpërfshirëse që synojnë përfshirjen reale të kësaj kategorie në jetën shoqërore dhe ekonomike.

Ligji ekziston, por zbatimi mbetet i pjesshëm

Ligji shqiptar e njeh të drejtën për ndihmës personal që nga viti 2014, por zbatimi ka qenë i fragmentuar. Vetëm për personat tetraplegjikë dhe paraplegjikë njihen vitet e punës të ndihmësve, ndërkohë që mungesa e mbulimit të sigurimeve për kategoritë e tjera mbetet problematike.

Përfaqësuesja e Ministrisë së Shëndetësisë, Xhilda Papajani, pranoi gjatë një takimi me komunitetin se Shqipëria ende nuk ka përmbushur angazhimet ndërkombëtare që rrjedhin nga Konventa për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara. Ajo theksoi se ky shërbim është thelbësor për deinstitucionalizimin dhe se do të nisë fillimisht për fëmijët dhe të rinjtë me aftësi të kufizuara.

Përtej një projekti: Një nevojë për jetë

Për shumë prindër, si Mimoza Bendo dhe Afërdita Seiti, përfshirja në këtë projekt ishte më shumë se një angazhim profesional – ishte një përjetim emocional dhe njerëzor. Vajza e Afërditës, Erjona, rifitoi rutinën, buzëqeshjen dhe kontaktin me botën falë ndihmësit personal.

“Aftësia e kufizuar nuk zgjat 10 muaj. Është përjetë. Ndaj edhe ky shërbim duhet të jetë i përhershëm,” theksoi Mimoza, një mesazh që përmbledh thelbin e kësaj iniciative.

BluTV mbështet nismat që e bëjnë shoqërinë më të drejtë dhe gjithëpërfshirëse. Asistenti personal është më shumë se ndihmë – është një e drejtë për jetë me dinjitet.