Në vitin 2019, gjatë një vizite në lagjen e vjetër të Muradies në Vlorë, pata fatin të takoj familje lokale që më treguan shtëpitë ku dikur ishin strehuar familjet hebreje nga Izraeli.
Ishte hera e katërt që vizitoja këtë zonë që nga viti 2015, dhe pikërisht atëherë kishte nisur rikonstruksioni i sheshit pranë Kullës së Sahatit.
Në atë kohë, ishte sapo vendosur monumenti përkujtimor me emrat e familjeve hebreje, që gjetën strehë në Vlorë gjatë viteve të errëta të Luftës së Dytë Botërore.
Ajo që të linte pa fjalë ishte ndjesia se koha nuk kishte ikur. Në rrënojat dhe në ndërtesat ende të papërfunduara, mund të imagjinoje hapat, zërat, jetën e dikurshme të njerëzve që kërkuan mbrojtje – dhe e gjetën.
Vlora, simbol i “Besës” shqiptare
Shqipëria është e njohur në botë për numrin më të madh të hebrenjve të shpëtuar gjatë Luftës së Dytë Botërore, dhe Vlorës i takon një kapitull i veçantë në këtë histori: nga rreth 200 hebrenj në qytet para luftës, numri u rrit në afro 2000 pas saj.
Ky akt unik i humanizmit nderon “Besën” shqiptare, një kod nderi që mbetet pjesë e pandashme e identitetit kombëtar.
Në librin “Jews in Macedonia” botuar në vitin 2015, Shqipëria përshkruhet si “Arka e Noeut” për hebrenjtë e përzënë nga Evropa, ndërsa një letër e vitit 1945 dërguar qeverisë shqiptare e përshkruan popullin shqiptar si “ndoshta i vetmi në të gjithë Europën e pushtuar që ndaloi dhe pengoi deportimin e hebrenjve”.
Muradia sot – nga strehë e luftës në strehë të historisë dhe kulturës
Sot, Muradia është një zonë në zhvillim të pandalshëm. Vlorë e vitit 2025 është një qytet që po ndryshon pamjen, por ruan thellë në kujtesë historinë që e bën të veçantë.
Familjet që jetojnë aty prej brezash ende kujtojnë të kaluarën me krenari. Një mik më tregoi historinë e fëmijërisë së tij, kur shiste çaj mali për hebrenjtë në lagje – një detaj i vogël, por i paharrueshëm që pasqyron bashkëjetesën, respektin dhe solidaritetin njerëzor.
Monumenti pranë Kullës së Sahatit dhe ndërtesat përreth janë dëshmi e një marrëdhënieje të veçantë midis Shqipërisë dhe Izraelit, e cila qëndron sot si urë miqësie dhe bashkëpunimi ndërkombëtar.
Vlora – një qytet që mirëpret dhe frymëzon
Muradia nuk është thjesht një lagje historike. Është simbol i mikpritjes, i paqes në kohë lufte, i një qyteti që ka ditur të ruajë vlerat njerëzore në kohë sfiduese.
Sot është një vend ku mund të shijosh historinë, kuzhinën tradicionale, kulturën e kafesë dhe energjinë që vetëm qytetet bregdetare dinë të ofrojnë.
Si një e huaj që kam parë Vlorën të rritet dhe të lulëzojë ndër vite, mund të them me bindje:
Muradia është një nga ato vende që të mirëpret me zemër – dhe të mbetet në mendje përgjithmonë.
Komente