Fjalori i ri i Gjuhës Shqipe, botuar nga Akademia e Shkencave pas një procesi disa vjeçar, ka hapur një debat të gjerë publik për mënyrën se si janë trajtuar disa përkufizime dhe për qasjen metodologjike të ndjekur gjatë hartimit të tij.
Në qendër të polemikave qëndron përkufizimi i fjalës “vajzë”, i cili përfshin një sërë cilësimesh negative dhe fyese. Kjo mënyrë përshkrimi është krahasuar me përkufizimin e fjalës “djalë”, që në fjalor lidhet vetëm me tipare pozitive. Kritikët argumentojnë se ky dallim krijon një pabarazi të qartë gjinore dhe normalizon një mentalitet diskriminues përmes një vepre normative.
Gjuhëtarë dhe studiues kanë theksuar gjithashtu probleme të tjera, si mospërputhje terminologjike, gabime të konsideruara trashanike dhe përfshirjen e fjalëve të huaja të paasimiluara, çka sipas tyre bie ndesh me parimet e standardizimit gjuhësor.
Profesoresha Elsa Skënderi vlerëson se, ndonëse fjalori përfaqëson një arritje të rëndësishme në leksikografinë shqiptare, mënyra e realizimit të tij ka lënë hapësirë për kritika. Ajo nënvizon se mungesa e një partneriteti të plotë me Akademinë e Shkencave të Kosovës ka ndikuar në përfaqësimin e cunguar të realitetit gjuhësor mbarëkombëtar.
Sipas saj, një nga problemet themelore të gjuhësisë shqiptare është mungesa e një korpusi të madh elektronik të gjuhës shqipe, që do të shërbente si bazë shkencore për përkufizime më të sakta dhe objektive. Pa këtë mjet, hartimi i fjalorëve mbështetet ende në metoda subjektive dhe të tejkaluara.
Skënderi thekson se sot, në leksikografinë moderne, fjalorët ndërtohen mbi analiza të gjuhës së shkruar dhe të folur, të mbështetura në të dhëna të gjera digjitale. Mungesa e një infrastrukture të tillë në Shqipëri e bën procesin më të vështirë dhe rrit rrezikun e gabimeve konceptuale.
Debati i ndezur rreth Fjalorit të ri të Gjuhës Shqipe po shihet si një thirrje për reflektim dhe përmirësim, me synimin që vepra të rishikohet dhe të përshtatet me standardet bashkëkohore shkencore dhe shoqërore.
Komente