Pas më shumë se një dekade e gjysmë, dialogu mes Kosovës dhe Serbisë gjendet në një gjendje të pazakontë politike: ai nuk është as zyrtarisht i dështuar, por as funksional. Procesi vazhdon të ekzistojë kryesisht si kornizë diplomatike, ndërsa përmbajtja e tij – normalizimi real i marrëdhënieve – ka mbetur e bllokuar prej vitesh.
Mungesa e takimeve të nivelit të lartë, rrallimi i kontakteve teknike dhe mosprodhimi i rezultateve konkrete kanë krijuar një realitet ku dialogu nuk gjeneron më zhvillime, por thjesht administrohet. Në këtë situatë, Bashkimi Evropian gjendet i kufizuar nga vetë roli i tij: si ndërmjetës kryesor, nuk mund ta shpallë procesin të dështuar pa pranuar një humbje serioze politike dhe diplomatike.
Kjo ka sjellë një kontradiktë të vazhdueshme në qasjen evropiane. Zyrtarisht, vazhdon të përsëritet kërkesa për zbatim të marrëveshjeve ekzistuese, ndërsa praktikisht është toleruar relativizimi i tyre. Refuzimi i Serbisë për ta formalizuar marrëveshjen dhe për ta trajtuar atë si juridikisht obliguese nuk është shoqëruar me masa konkrete, duke e shndërruar dokumentin në një marrëveshje politike pa peshë reale detyruese.
Problemi bëhet edhe më i thellë nga fakti se mekanizmi i vetëm i presionit është lidhur me perspektivën e integrimit evropian. Por integrimi nuk është detyrim, është zgjedhje strategjike. Në momentin kur njëra palë sinjalizon se nuk e konsideron më prioritet këtë rrugë, fuqia ndëshkuese e BE-së dobësohet ndjeshëm. Në këtë pikë, dialogu humbet karakterin e tij si proces transformues dhe shndërrohet në një ushtrim diplomatik pa pasoja.
Mandatet e mëparshme të ndërmjetësimit kanë kontribuar në këtë gjendje, duke krijuar perceptime të pabalancuara për përgjegjësitë e palëve. Kjo ka ndikuar jo vetëm në dinamikën e dialogut, por edhe në mënyrën se si procesi perceptohet brenda vetë Bashkimit Evropian. Edhe ndryshimet e fundit në ekipet ndërmjetësuese nuk kanë sjellë një rishikim të thellë të strategjisë, por vetëm një vazhdimësi më të kujdesshme të të njëjtit model.
Në këto kushte, pritshmëritë për progres të ndjeshëm gjatë vitit 2026 janë minimale. Faktorët elektoralë në rajon, tensionet e brendshme politike dhe mungesa e një angazhimi të fortë evropian e bëjnë dialogun një proces të ngrirë, të mbajtur gjallë më shumë nga nevoja për të mos u shpallur i dështuar sesa nga vullneti për ta çuar përpara.
Për Kosovën, sfida strategjike nuk është prodhimi i rezultateve të menjëhershme – gjë që aktualisht nuk varet vetëm prej saj – por pozicionimi si palë e besueshme dhe konstruktive. Kjo kërkon koherencë të brendshme, shmangie të instrumentalizimit politik të dialogut dhe komunikim të drejtpërdrejtë me partnerët kryesorë ndërkombëtarë.
Nëse dialogu vazhdon në këtë formë, pa qartësi juridike, pa instrumente ndëshkuese dhe pa një strategji të rishikuar, ai rrezikon të mbetet një proces formal, i cili ekziston vetëm në deklarata dhe raporte, por jo në realitetin politik të marrëdhënieve Kosovë–Serbi. Në këtë pikë, përgjegjësia nuk qëndron vetëm te palët, por edhe te vetë Bashkimi Evropian, i cili duhet të vendosë nëse synon vërtet normalizim, apo thjesht menaxhim të status quo-së.
Komente