Çudira fierake, si një ish i dënuar drejton Policinë Bashkiake të Fierit

Arben Dimo është drejtues i Policisë Bashkiake të Fierit, institucioni që duhet të zbatojë ligjin, të vendosë gjoba, të mbajë rendin, të përfaqësojë autoritetin e shtetit në nivel lokal.
Por shumë përpara se të merrte këtë rol, Dimo kishte veshur një tjetër status, i dënuar me burg.

Në fund të viteve ’90, Gjykata e Shkallës së Parë Vlorë e dënoi atë për veprën penale të “Shpërdorimit të armatimit”, të parashikuar nga neni 62 i Kodit Penal Ushtarak. Vendimi mori formë të prerë dhe u regjistrua zyrtarisht, duke u pasqyruar më pas edhe në dëshminë e penalitetit të lëshuar nga Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve. Ky dënim nuk është mohuar asnjëherë dhe nuk ka qenë objekt interpretimi; ai ekziston si fakt juridik i provuar.

Megjithatë, dënimi penal nuk i mbylli rrugën Arben Dimos drejt administratës publike. Me kalimin e viteve, ai u punësua në Bashkinë Fier dhe ushtroi funksionin e Specialistit të Lartë të Emergjencave Civile, një pozicion që përfshin përgjegjësi publike dhe kërkon besim institucional. Pikërisht në këtë moment hyn në lojë Ligji nr. 138/2015, i njohur si ligji i dekriminalizimit, i cili detyron çdo person që ushtron funksione publike të vetëdeklarojë dënimet penale të mëparshme.

Arben Dimo plotësoi formularin përkatës dhe në rubrikën që pyeste për dënime penale të mëparshme shënoi “JO”. Ky veprim u bë pika e kthesës që e riktheu atë nga administrata në qendër të vëmendjes së drejtësisë penale. Prokuroria e Rrethit Gjyqësor Fier regjistroi procedim penal ndaj tij për veprën e “Falsifikimit të vulave, stampave ose formularëve”, sipas nenit 190/1 të Kodit Penal. Sipas prokurorisë, mosdeklarimi i dënimit nuk ishte një harresë apo paqartësi, por një gënjeshtër me pasoja juridike, e kryer me qëllim ruajtjen e vendit të punës dhe shmangien e pasojave që parashikon ligji i dekriminalizimit.

Prokuroria e Fierit e ndërtoi qëndrimin e saj mbi idenë se problemi nuk ishte dënimi i vjetër penal në vetvete, por veprimi i ri i kryer nga Arben Dimo në momentin kur aplikoi për funksion publik. Sipas organit të akuzës, deklarimi i rremë në formularin e dekriminalizimit përbën vepër penale më vete, pasi ky formular nuk është një dokument formal, por një instrument ligjor që shërben për filtrimin e personave që ushtrojnë pushtet publik. Në këtë kuptim, gënjeshtra nuk shihej si harresë apo gabim teknik, por si një akt i qëllimshëm për të mashtruar institucionet dhe për të përfituar ose ruajtur një detyrë shtetërore.

Në vijim, Prokuroria argumentoi se ekzistonte një lidhje e drejtpërdrejtë mes veprës penale të dyshuar dhe funksionit që ushtronte subjekti. Drejtimi i Policisë Bashkiake përfshin ushtrimin e autoritetit, marrjen e vendimeve administrative, vendosjen e gjobave dhe kontakt të përditshëm me qytetarët. Sipas akuzës, fakti që subjekti dyshohej se kishte mashtruar shtetin për të qenë në këtë detyrë krijonte rrezik real për besimin publik dhe për integritetin e institucionit. Për këtë arsye, Prokuroria vlerësoi se vazhdimi i ushtrimit të funksionit gjatë hetimit do të ishte i papërshtatshëm dhe potencialisht cenues për procesin penal.

Gjykata e Shkallës së Parë Fier pranoi këtë arsyetim dhe theksoi se masa e pezullimit nga detyra nuk kishte karakter ndëshkues, por ishte një masë parandaluese për të garantuar një hetim të rregullt dhe të paanshëm. Në vendimin e saj, gjykata nënvizoi se kur dyshimi penal lidhet drejtpërdrejt me mënyrën e përfitimit të funksionit publik, subjekti nuk mund të vazhdojë ta ushtrojë atë funksion gjatë hetimit. Sipas gjykatës, pezullimi ishte i domosdoshëm për të shmangur çdo perceptim të keq, ndikim institucional apo cenim të autoritetit të ligjit, duke e konsideruar masë proporcionale dhe të justifikuar në rrethanat konkrete të çështjes.

Kërkesa e prokurorisë u pranua nga Gjykata e Rrethit Gjyqësor Fier. Me vendimin nr. 650 (1832), datë 21.04.2017, gjykata çmoi se kushtet ligjore për masën e sigurimit ishin plotësuar dhe vendosi pezullimin e Arben Dimos nga detyra që ushtronte. Në atë moment, ai u përjashtua nga funksioni publik, ndërsa çështja penale vijonte në hetim.

Vendimi nuk mbeti pa kundërshtim. Mbrojtja e Arben Dimos e ndërtoi qëndrimin e saj mbi tezën se nuk ekzistonte asnjë element i qëllimshëm mashtrimi, duke theksuar se dënimi i vjetër penal ishte një fakt i largët në kohë dhe i përfunduar ligjërisht shumë vite përpara momentit të deklarimit. Sipas mbrojtjes, subjekti nuk kishte synuar të fshihte të kaluarën e tij penale, por kishte vepruar në bindjen se ajo çështje ishte shuar juridikisht dhe nuk prodhonte më pasoja ligjore. Në këtë kontekst, deklarimi i pasaktë në formular nuk mund të kualifikohej si vepër penale, pasi mungonte elementi thelbësor i dashjes, i cili është i domosdoshëm për ekzistencën e fajësisë penale.

Në vijim, avokatët argumentuan se ligji i dekriminalizimit nuk mund të interpretohet në mënyrë mekanike, por duhet të lexohet në funksion të qëllimit të tij, largimit nga funksionet publike të personave që përbëjnë rrezik real për integritetin e shtetit. Sipas tyre, dënimi i dikurshëm i Arben Dimos nuk kishte lidhje me ushtrimin aktual të funksionit, nuk ishte i natyrës korruptive dhe nuk tregonte prirje për shkelje të ligjit në raport me detyrën publike. Për këtë arsye, mbrojtja pretendoi se zbatimi rigoroz dhe formalist i ligjit do të sillte një padrejtësi disproporcionale ndaj subjektit.

Së fundi, mbrojtja kundërshtoi ashpër masën e pezullimit nga detyra, duke e cilësuar atë si të panevojshme dhe të pabazuar në rrezik konkret. Sipas saj, Arben Dimo nuk kishte asnjë mundësi reale për të ndikuar në hetim, për të deformuar prova apo për të ushtruar presion mbi dëshmitarë, pasi faktet mbi të cilat po hetohej ishin dokumentare dhe të pandryshueshme. Në këtë kuptim, pezullimi u konsiderua si masë ndëshkuese e fshehur, që cenonte parimin e prezumimit të pafajësisë dhe i shkaktonte subjektit dëm të pariparueshëm profesional dhe reputacional.

Çështja u shqyrtua nga Gjykata e Apelit Vlorë, me trupë gjykuese të përbërë nga Brikena Ukperaj si kryesuese, Skënder Damini dhe Gjinovefa Gaba si anëtarë. Apeli pranoi se ekzistonte dyshim i arsyeshëm për veprën penale, por theksoi se ky dyshim, i vetëm, nuk mjafton për caktimin e masës së sigurimit. Sipas Gjykatës së Apelit, nuk kishte rrezik real që Arben Dimo të vazhdonte veprimtari kriminale, as rrezik që ushtrimi i funksionit të tij të ndikonte në hetim, pasi vepra e dyshuar nuk ishte kryer gjatë ushtrimit të detyrës.

Gjykata e Apelit e nisi analizën e saj duke u ndalur te elementi thelbësor i veprës penale të pretenduar, qëllimi për të mashtruar. Sipas trupës gjykuese, deklarimi i pasaktë ose i paplotë në një formular nuk mjafton, në vetvete, për të ndërtuar përgjegjësi penale, nëse nuk provohet se subjekti ka vepruar me dashje për të fshehur një fakt penal me qëllim përfitimi. Apeli vlerësoi se në rastin konkret, prokuroria nuk kishte arritur të provonte përtej çdo dyshimi të arsyeshëm se Arben Dimo kishte pasur synimin të manipulonte autoritetet apo të siguronte një avantazh të padrejtë përmes mosdeklarimit.

Në vijim, Gjykata e Apelit analizoi kontekstin kohor dhe juridik të dënimit të mëparshëm, duke theksuar se bëhej fjalë për një çështje të vjetër, të mbyllur dhe të shuar në aspektin penal. Trupa gjykuese arriti në përfundimin se mungesa e një qartësie absolute në formularët e vetëdeklarimit, si dhe interpretimet e ndryshme që mund t’i bëhen nocionit “dënim penal”, krijojnë hapësirë për gabim njerëzor, por jo domosdoshmërisht për mashtrim penal. Sipas Apelit, ligji penal nuk mund të zbatohet për të ndëshkuar paqartësi administrative apo keqkuptime subjektive.

Një tjetër element kyç i arsyetimit ishte parimi i proporcionalitetit. Gjykata vlerësoi se edhe nëse do të pranohej ekzistenca e një pasaktësie formale në deklarim, reagimi penal i kërkuar nga prokuroria, përfshirë arrestimin dhe largimin nga detyra, do të ishte i tepruar dhe joproporcional në raport me rrezikshmërinë reale të veprimit. Apeli theksoi se e drejta penale duhet të jetë mjeti i fundit, “ultima ratio”, dhe jo instrument ndëshkimi për gabime që nuk kanë prodhuar pasoja konkrete për interesin publik.

Në përfundim, Gjykata e Apelit vendosi rrëzimin e kërkesës së prokurorisë, duke lënë në fuqi vendimin që i mundësoi Arben Dimos të vijojë ushtrimin e funksionit publik. Trupa gjykuese arriti në përfundimin se nuk kishte bazë ligjore për arrestim, pezullim apo ndëshkim penal, pasi mungonin provat për mashtrim të qëllimshëm dhe rrezikshmëri shoqërore. Vendimi u cilësua përfundimtar dhe i formës së prerë, duke mbyllur një proces që, sipas Apelit, ishte ndërtuar mbi interpretime të zgjeruara të ligjit penal dhe jo mbi fakte të provuara.

Këtu bëhet fjalë për një pozicion teknik dhe administrativ, atë të specialistit të lartë të Emergjencave Civile, funksion që, sipas dosjes dhe praktikës ligjore, nuk kategorizohet si funksion i lartë apo i zgjedhur dhe, për rrjedhojë, ka qenë edhe një nga argumentet kryesore përse prokuroria këmbënguli se subjekti nuk ishte pjesë e skemës së ligjit të dekriminalizimit. Megjithatë, pikërisht në këtë pikë lind edhe paradoksi më i madh i gjithë historisë, nëse për një post specialisti u ngritën dyshime penale, u hapën hetime dhe u artikulua rreziku i arrestimit për mosdeklarim, si u kapërcyen këto barriera për promovimin e tij në detyrën e Drejtorit të Policisë Bashkiake, një funksion drejtues, me autoritet mbi rendin publik vendor dhe me përgjegjësi të drejtpërdrejtë ndaj qytetarëve?
Ky tranzicion nga një rol teknik në një post komandues mbetet i paqartë dhe i pashpjeguar në mënyrë institucionale, duke ngritur pikëpyetje serioze mbi filtrat ligjorë, standardet e integritetit dhe mekanizmat e verifikimit që janë ndjekur në këtë promovim.

Kjo situatë tregon që, në Shqipëri, mund ta plotësosh si të duash formularin e dekriminalizimit dhe se dënimi penal nuk është domosdoshmërisht kusht që të përjashton automatikisht nga promovimi dhe pushteti.