Aristokratët gjermanë që sakrifikuan gjithçka për të sfiduar nazizmin

Në Gjermaninë e Hitlerit, fjalët që sot na duken të zakonshme – kritika ndaj qeverisë, pakënaqësia me pushtetin – ishin aq të rrezikshme sa mund të të çonin drejt gijotinës ose litarit. Megjithatë, disa individë guxuan t’i thonë. Ata ishin të paktë, por kurajoja e tyre ishte e jashtëzakonshme.

Në librin e tij The Traitors’ Circle, Jonathan Freedland sjell në dritë një rreth aristokratësh dhe intelektualësh gjermanë që vendosën t’i rezistonin nazizmit. Ata nuk ishin revolucionarë të armatosur, por njerëz që nga bindja morale nuk pranuan të heshtnin përballë së keqes.

Maria von Maltzan – kontesha që u bë shpëtimtare e hebrenjve

Një nga figurat më të spikatura ishte kontesha Maria Helene Françoise Izabel von Maltzan, e lindur më 1909. Në vitin 1934 ajo braktisi përgjithmonë jetën aristokratike, pasuria dhe kështjellat e familjes në Silezi, sapo pa të vëllanë të shfaqej krenar në uniformë naziste.

Në Berlin, ajo u bë veterinerja e parë femër dhe një nga shpëtimtaret më të guximshme të hebrenjve. Strehoi “nëndetëse” – hebrenj të arratisur – në apartamentin e saj, i udhëhoqi me not përtej liqenit Konstancë drejt Zvicrës, dhe madje guxoi të dashurohej me një burrë hebre, Hans Hirschel. Nga kjo lidhje ajo solli në jetë një foshnjë që fatkeqësisht vdiq, pasi inkubatori i spitalit mbeti pa energji gjatë një sulmi ajror të RAF.

Arthur Zarden – nëpunësi civil që zgjodhi vdekjen

Arthur Zarden, një nëpunës civil i pasuruar falë martesës me vajzën e një industrialisti hebre, gjithashtu iu bashkua rrethit. Në janar 1944, kur u arrestua, ai zgjodhi të hidhej nga dritarja e ndërtesës së Gestapos për të shmangur torturat e pafundme.

Elisabeth von Thadden – mësuesja e devotshme që u tradhtua

Elisabeth von Thadden, e rritur në një pronë të madhe në Pomerani, iu kushtua arsimit pasi humbi rolin si zonjë e shtëpisë. Një e krishterë e bindur, ajo themeloi një shkollë të suksesshme në vitin 1927. Në shtator 1943, ajo organizoi një pritje çaji në Berlin ku shumë nga miqtë e saj anti-nazistë u mblodhën. Mes tyre ishte edhe një informator i fshehtë, mjeku Paul Reckzeh, i njohur si “Agjenti Robby”. Fjalët e rënda kundër Hitlerit të thëna atë pasdite u kthyen në urdhra vdekjeje për të gjithë.

Otto Kiep – diplomati që nuk mundi të heshtte

Otto Kiep, konsull i përgjithshëm i Gjermanisë në Nju Jork, fillimisht iu bashkua Partisë Naziste në 1937, por ndërgjegjja nuk e la të qetë. Në një darkë, kur një mike e paralajmëroi për fjalët e tij të rrezikshme, ai iu përgjigj: “E gjithë bota po gënjen. Dikush duhet të thotë të vërtetën.” Kiep nuk ishte pjesëmarrës direkt në komplotin e marsit 1943 për të vrarë Hitlerin me bombë, por e mbështeti atë dhe u dëshpërua kur plani dështoi. Në fund, u arrestua, tentoi vetëvrasjen, por mbijetoi vetëm për t’u torturuar e varur.

Rreziku i përhershëm dhe tradhtia e brendshme

Freedland tregon se këta individë mblidheshin herë pas here për të gjetur ngushëllim në bindjet e tyre të përbashkëta. Por takimet ishin një rrezik vdekjeprurës, sidomos pasi Paul Reckzeh u infiltrua si informator i Gestapos.

Në janar 1944, shumica u arrestuan. Gjykoheshin nga Roland Freisler, gjykatësi famëkeq i Gjykatës Popullore, i cili njihej për mizoritë dhe spektaklin e gjyqeve të tij. Pas dështimit të komplotit të Stauffenbergut në korrik 1944, dënimet e tij u bënë edhe më brutale.

Shpëtimi i rrallë dhe ironia e hidhur e pasluftës

Vetëm pak arritën të shpëtonin. Hanna Solf dhe vajza e saj Lagi i mbijetuan ekzekutimit falë një bombardimi amerikan që vrau Freislerin dhe shkatërroi dosjet e tyre.

Maria von Maltzan mbijetoi gjithashtu, por e shkatërruar nga stresi i viteve të fshehta, ra viktimë e varësisë nga morfina dhe kaloi pjesën tjetër të jetës në varfëri, vetmi dhe harresë, deri në vdekjen e saj më 1997.

Ironia më therëse ishte fati i përndjekësve: Leo Lange, ish-oficer i SS dhe drejtues skuadrash vdekjeje, si dhe agjenti Reckzeh, vuajtën vetëm disa vite burg dhe më pas prosperuan në Gjermaninë Lindore komuniste. Reckzeh madje tradhtoi edhe vajzën e tij, duke e denoncuar tek Stasi kur ajo tentoi të arratisej.

Trashëgimia e një kuraje të jashtëzakonshme

Freedland e pranon se rrëfimi i tij është i shpërndarë mes shumë personazheve dhe se burimet gojore nuk janë gjithmonë të besueshme. Ai mund të kishte shtuar një analizë më të thelluar mbi vendin që ky grup zinte brenda rezistencës gjermane. Por mes rreshtave të The Traitors’ Circle qëndron një mesazh i fuqishëm: ata nuk mundën ta ndalonin makinën naziste, por guximi i tyre, guximi i atyre pak vetëve që ngritën zërin kundër së keqes, mbetet i përmasave të gjigantëve.